Haksız yere işten çıkarıldığınızı düşünüyorsanız işe iade davası açabilirsiniz, ancak bunun için dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: işyerinde en az 30 işçi çalışmalı, en az 6 aylık kıdeminiz olmalı, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışıyor olmalısınız ve fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmalısınız.
Dört şartı aşağıda tek tek bulacaksınız; ayrıca çoğu yerde üstünkörü geçilen iki kritik konuyu da açıkladık: 1 aylık süreyi kaçırırsanız ne olur ve kıdem/ihbar tazminatını peşin aldıysanız mahsup hesabı nasıl yapılır. Alacaklarınızın tutarını merak ediyorsanız tazminat hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
İşe iade davası nedir?
İşe iade davası, işverenin geçerli bir neden olmadan feshettiği iş sözleşmesinin mahkemece geçersiz sayılması ve işçinin işine döndürülmesi için açılan davadır. Hukuki dayanağı 4857 sayılı İş Kanununun 18 ila 21. maddeleridir.
Bu dava, iş güvencesi kapsamında çalışan işçiye tanınmış bir haktır. Amaç, işverenin fesih yetkisini keyfi kullanmasını önlemektir. Feshin geçerli bir sebebe dayanıp dayanmadığını ispat yükü işverene aittir (m.20).
İşe iade davası şartları
4857 sayılı Kanun m.18 uyarınca aşağıdaki dört şartın tamamı birlikte aranır; ayrıca feshin işveren tarafından yapılmış olması gerekir. Şartlardan biri eksikse dava açılamaz veya açılan dava reddedilir:
- En az 30 işçi: Fesih tarihinde, işverenin aynı işkolundaki tüm işyerlerinde toplam en az 30 işçi çalışıyor olmalıdır. Sizin çalıştığınız şubedeki sayı tek başına belirleyici değildir; aynı işverene bağlı tüm işyerleri toplanır.
- En az 6 ay kıdem: Fesih tarihinde aynı işverene bağlı en az altı aylık kıdeminiz olmalıdır. Altı aylık kıdem hesabında deneme süresi de dahildir; kıdem, işe başlama tarihinden fesih tarihine kadar geçen süre üzerinden hesaplanır. Yer altında çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.
- Belirsiz süreli sözleşme: Belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçi kural olarak işe iade davası açamaz. Sözleşmeniz belirli süreliyse bu hak doğmaz.
- İşveren vekili olmamak: İşletmenin veya işyerinin bütününü sevk ve idare eden, işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu haktan yararlanamaz (m.18 son fıkra).
- Feshin işverence yapılması: Sözleşmeyi kendiniz feshettiyseniz (istifa) işe iade davası açamazsınız. Hak, işverenin feshine karşı tanınmıştır.
Arabuluculuk başvurusu: 1 aylık süre neden kritik?
Fesih bildiriminin size tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmanız zorunludur (m.20). Bu süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırırsanız işe iade davası açma hakkınız ortadan kalkar.
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açabilirsiniz. Arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açarsanız dava usulden reddedilir; ancak kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren 2 hafta içinde arabulucuya başvurabilirsiniz (m.20).
Arabuluculuk görüşmesinde anlaşmaya varılırsa ve işçi işe başlatılacaksa, anlaşmada üç unsurun mutlaka belirlenmesi gerekir: işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücretinin parasal miktarı ve işe başlatılmama halindeki tazminatın parasal miktarı (m.21 ek fıkra). Bunlar belirlenmezse anlaşma sağlanamamış sayılır.
Süreleri kaçırırsanız ne olur?
İşe iade sürecindeki üç kritik sürenin her birinin kaçırılmasının sonucu farklıdır:
| Süre | Başlangıç | Kaçırılırsa sonuç |
|---|---|---|
| 1 ay arabuluculuk başvurusu | Fesih bildiriminin tebliği | Dava hakkı düşer; işe iade istenemez |
| 2 hafta dava açma | Arabuluculuk son tutanağı | Dava açılamaz; ancak ret sonrası 2 hafta içinde arabulucuya dönüş mümkün |
| 10 işgünü işe başvuru | Kesinleşen kararın tebliği | Fesih geçerli hale gelir; iade hakkı kaybedilir |
İşe iade davası nasıl açılır, ne kadar sürer?
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Dava ivedilikle sonuçlandırılır; istinaf yoluna başvurulursa bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir (m.20).
Uygulamada ilk derece yargılaması iş yüküne göre birkaç ay sürebilir. Süre uzadıkça boşta geçen süre alacağı da artar, ancak bu alacak en çok 4 aylık ücretle sınırlıdır.
Davayı kazanırsanız ne olur?
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. İşveren, başvurudan itibaren 1 ay içinde işçiyi işe başlatmak zorundadır.
İşveren 1 ay içinde işe başlatmazsa, işçiye en az 4 aylık ve en çok 8 aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı öder; miktarı mahkeme belirler. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok 4 aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir (m.21).
Tazminat ve ücret miktarları, dava tarihindeki ücret esas alınarak parasal olarak belirlenir (m.21 ek fıkra).
Mahsup hesabı: somut örnek
Fesih sırasında kıdem ve ihbar tazminatını peşin aldıysanız dikkat: işe iade sonrası bu tutarlar yapılacak ödemeden mahsup edilir (m.21).
Örnek: Aylık brüt ücreti 60.000 TL olan işçi, fesihte 120.000 TL kıdem ve 30.000 TL ihbar tazminatı peşin almış olsun. Mahkeme işe iadeye, 4 aylık boşta geçen süre ücretine (240.000 TL) ve 6 aylık işe başlatmama tazminatına (360.000 TL) hükmetsin. İşçi işe başlatılırsa, peşin ödenen 150.000 TL bu alacaklardan düşülür. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemişse, o sürelere ait ücret ayrıca ödenir.
Kendi alacak kalemlerinizi netleştirmek için tazminat hesaplama aracını kullanın; kıdem şartları sayfasında hak kazandıran halleri bulabilirsiniz.
Tazminat aldıktan sonra işe iade davası açılabilir mi?
Evet. Fesih sırasında kıdem veya ihbar tazminatı almış olmanız, işe iade davası açmanıza engel değildir. Dava sonunda işe iade gerçekleşirse alınan tutarlar yukarıda anlatıldığı gibi mahsup edilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, ibraname imzalamış olmanızdır. Fesihten sonra imzaladığınız bir ibranamede işe iade dahil tüm haklardan feragat ettiğinizi beyan ettiyseniz, dava açmanız zorlaşabilir. İbraname imzalamadan önce bir uzmana danışmanız önerilir.
İşe iade davası ile kıdem tazminatı ilişkisi
İşe iade davası ile kıdem tazminatı farklı haklardır ve farklı şartlara bağlıdır. Kıdem tazminatı için 1 yıl kıdem gerekirken işe iade için 6 ay yeterlidir; kıdemde 30 işçi şartı aranmaz.
İşe iade davasını kazanıp işe dönerseniz iş ilişkiniz devam eder ve kıdem tazminatı hakkı doğmaz. İşveren sizi işe başlatmazsa işe başlatmama tazminatı alırsınız; bu, kıdem tazminatından ayrı bir alacaktır. Fesih türlerine göre hangi tazminatların doğduğunu ihbar tazminatı sayfasında görebilirsiniz.