Halk arasında "evlilik tazminatı" denilen hak, aslında ayrı bir tazminat türü değil; kadın işçinin evlilik nedeniyle işten ayrılması halinde doğan kıdem tazminatı hakkıdır. 1475 sayılı Kanunun 14. maddesiyle düzenlenir.
Bu sayfada evlilik kıdeminin şartlarını, fesih dilekçesinde dikkat edilecekleri, hesaplama yöntemini ve uygulamada yapılan hataları bulacaksınız.
Evlilik tazminatı nedir?
Kural olarak kendi isteğiyle istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak kanun, kadın işçiye evlilik nedeniyle bir istisna tanır: evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi arzusu ile işten ayrılan kadın işçi, kıdem tazminatına hak kazanır.
Bu hak yalnızca kadın işçilere tanınmıştır; erkek işçiler evlilik nedeniyle kıdem tazminatı alamaz. Hakkın kanuni dayanağı 1475 sayılı Kanunun 14. maddesidir (bazı kaynaklarda yanlışlıkla 4857 olarak gösterilir; doğru kanun 1475tir).
Şartlar nelerdir?
Hakkın doğması için dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- En az 1 yıl kıdem: aynı işverene bağlı işyerlerinde kesintisiz en az bir yıl çalışmış olmak.
- Resmi evlilik: evliliğin resmi nikahla gerçekleşmiş olması; evlilik cüzdanıyla belgelendirilir.
- 1 yıl içinde fesih: evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesinin feshedilmesi. Bu süre hak düşürücüdür; geçirilmesi halinde hak kaybedilir.
- Fesih nedeninin evlilik olması: dilekçede fesih gerekçesinin açıkça "evlilik" olarak belirtilmesi gerekir. Genel ifadeler ("kendi isteğimle ayrılıyorum") yeterli görülmeyebilir.
Fesih dilekçesi nasıl yazılmalı?
Dilekçe, hakkın ispatında en kritik belgedir. Uygulamada, fesih nedeninin açıkça belirtilmediği dilekçelerle yapılan başvurular reddedilebilmektedir.
Dilekçede şu unsurlar yer almalıdır: evlilik tarihine atıf, "evlilik nedeniyle iş sözleşmemi feshediyorum" ibaresi, evlilik cüzdanı fotokopisinin ekte sunulduğu notu ve tarih-imza. Dilekçenin bir nüshasının işverene tebliğ edildiğine dair kayıt (elden teslimde imza, postada iadeli taahhütlü) saklanmalıdır.
Örnek fesih dilekçesi (taslak)
Aşağıdaki metni kendi bilgilerinizle doldurarak kullanabilirsiniz. Bu bir örnektir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
"Sayın [işveren unvanı] İnsan Kaynakları Müdürlüğü, [GG.AA.YYYY] tarihinde evlendiğimi ekteki evlilik cüzdanı fotokopisiyle belgeliyorum. 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesi uyarınca, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde iş sözleşmemi feshediyorum. Kıdem tazminatımın hesaplanarak tarafıma ödenmesini talep ederim. Ek: Evlilik cüzdanı fotokopisi. Tarih / Ad Soyad / İmza."
Dilekçeyi elden veriyorsanız bir nüshasına "tebellüğ ettim" kaşesi ve imza alın; postayla gönderiyorsanız iadeli taahhütlü kullanın ve gönderi belgesini saklayın.
Nasıl hesaplanır?
Hesaplama yöntemi standart kıdem tazminatı hesabıyla aynıdır; evlilik kıdemi ayrı bir formüle tabi değildir. Giydirilmiş brüt ücret x çalışma yılı formülü uygulanır, tavan kontrolü yapılır ve binde 7,59 damga vergisi düşülür.
Örnek: giydirilmiş brüt ücreti 45.000 TL olan, 4 yıl çalışmış bir kadın işçi evlilik nedeniyle ayrılırsa; brüt 180.000 TL, damga vergisi 1.366,20 TL, net 178.633,80 TL kıdem tazminatı alır. Hesaplayıcıyla kendi durumunuzu hesaplayabilirsiniz.
Evlendikten sonra başka işe girilirse?
Evlilik nedeniyle işten ayrılan kadının kısa süre sonra başka bir işte çalışmaya başlaması, kural olarak tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
Ancak aynı işyerine çok kısa süre içinde dönülmesi halinde, feshin gerçekten evlilik nedeniyle yapılıp yapılmadığı dürüstlük kuralı çerçevesinde tartışmaya açılabilir. Somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Yanlış bilinenler
İnternette evlilik tazminatıyla ilgili hatalı bilgiler dolaşmaktadır:
- Yanlış formül: bazı sitelerde "brüt maaş x yıl x 0,8" gibi bir formül verilir; kanunda böyle bir katsayı yoktur. Hesap standart kıdem formülüyle yapılır.
- Yanlış kanun: hakkın 4857 sayılı Kanunda düzenlendiği yazılır; oysa evlilik kıdemi 1475 sayılı Kanunun 14. maddesindedir.
- Erkek işçi efsanesi: erkek işçilerin de evlilikle kıdem alabileceği sanılır; kanun bu hakkı yalnızca kadın işçilere tanır.